Bulancak’ın Kaç Köyü Var? Tarih İçinde Değişen Bir Yerleşim Haritası
Bir yerin bugün kaç köyü olduğunu anlamak, aslında yalnızca bir sayı bulmak değil; o coğrafyanın yüzyıllar boyunca nasıl şekillendiğini, insanların nerelerde yaşadığını ve idari sınırların nasıl değiştiğini hatırlamak demektir.
Bugün Bulancak’ın 60 köyü bulunmaktadır. Bulancak Belediyesi’nin 2026 başında güncellediği bilgilere göre ilçe, 18 mahalle ve 60 köyden oluşuyor; 2025 yılı sonu nüfus verilerine göre ilçe genelinin nüfusu ise 70.397. Bulancak Belediyesi+1
Fakat bu 60 sayısının arkasında, Osmanlı tahrirlerinden Cumhuriyet dönemindeki idari düzenlemelere kadar uzanan uzun bir hikâye var.
Osmanlı’dan Önce Bulancak: Kıyı ile İç Kesim Arasında Bir Coğrafya
Bulancak çevresinin tarihi, bugünkü köy sınırlarından çok daha eskiye uzanıyor. Bölgenin tarihinin Hitit dönemine kadar götürüldüğü görülse de, doğrudan bugünkü Bulancak yerleşiminin tarihini takip etmek için daha dikkatli olmak gerekiyor. Giresun İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, kıyıdaki bugünkü yerleşim alanında antik çağ, Roma veya Bizans dönemlerine ait kesin bir yerleşim kaydının bulunmadığını belirtiyor. Giresun Kültür ve Turizm Müdürlüğü
Bu durum önemli bir tarihsel ayrımı hatırlatıyor: Bir coğrafyanın çok eski bir geçmişe sahip olması, bugünkü yerleşimin de aynı tarihte kurulduğu anlamına gelmez.
Orta Çağ’ın sonlarına doğru bölge, Türkmen ve özellikle Çepni topluluklarının yerleşim alanlarından biri hâline geldi. Resmî tarih anlatılarında Hacı Emir Beyliği’nin ardından Süleyman Bey döneminde 1397 civarında Türk hâkimiyetinin güçlendiği aktarılıyor. Bulancak Belediyesi
1455: Köylerin Tarihini Görünür Kılan Tahrir Defterleri
Bulancak’ın kaç köyü var ile ilgili güncel ve anlaşılır bilgiler için Orl tarafından hazırlanan bu metne göz atın.
Bulancak’ın kırsal tarihini anlamak açısından en değerli kaynaklardan biri 1455 tarihli Osmanlı tahrir defteridir. Bu defter, bugünkü köy adlarının tamamını vermese de bölgedeki yerleşim düzenini ortaya koyan önemli bir birincil kaynaktır.
1455’te bugünkü Bulancak çevresi Niyabet-i Kebsil adıyla anılan idari bir yapı içerisinde bulunuyordu. Bölge; Çakıroğlu Pir Kadem Kethüda, Şemseddin Kethüda ve Mustafa Kethüda bölükleri şeklinde örgütlenmişti. Melüklü, Talipli ve Süme gibi köyler bu yapılanmanın merkezleri durumundaydı. Bulancak Belediyesi
Belgelere dayalı bu tablo, bugünkü köylerin bir kısmının köklerinin yüzyıllar öncesine uzandığını gösteriyor.
1547 ve “Bulanucak” adı
1547 tarihli tahrir defteri ise bugünkü isim açısından daha da dikkat çekici. Bulancak adı ilk kez bu döneme ait kayıtlarda “Bulanucak” şeklinde görülüyor. Defterde Talipli köyünde eğitim veren iki müderristen söz edilirken bunlardan birinin “Bulanucak” camiinin hatibi olduğu kaydediliyor. Bulancak Belediyesi+1
Bu kısa kayıt, aslında yalnızca bir isimden ibaret değil. Bir caminin, hatibin ve müderrislerin kayda geçirilmesi, bölgenin artık yalnızca dağınık kırsal yerleşimlerden oluşmadığını; dinî ve eğitimsel kurumların da yerleşim hayatının parçası olduğunu gösteriyor.
17. Yüzyıldan 19. Yüzyıla: Akköy Dönemi
1613 tarihli tahrirden sonra Bulancak yöresinin kayıtlarında uzun bir boşluk görülüyor. 19. yüzyılda ise bölge yeniden Akköy nahiyesi adıyla karşımıza çıkıyor. Bu dönemde yerleşim, Trabzon sancağına ve Giresun kazasına bağlıydı. Bulancak Belediyesi
Kırsal yerleşimlerin rolü
19. yüzyılda nüfusun ve ekonomik hayatın yalnızca kıyıdaki merkezden ibaret olmadığı görülüyor. Vadiler, tarım alanları ve köyler Bulancak çevresindeki toplumsal düzenin temel parçalarıydı.
Bugün “köy” dediğimiz yerleşimlerin geçmişteki işlevi, yalnızca konut alanı olmak değildi; tarım, hayvancılık, ulaşım, dinî hayat ve yerel dayanışma bu yerleşimlerin etrafında şekilleniyordu.
Nitekim akademik bir çalışmada, 19. yüzyılın ikinci yarısında Akköy nahiyesinde 31-33 köy ve yaklaşık 2.600 hane bulunduğu belirtiliyor. E-Arşiv
1887’den Cumhuriyet’e: Modern Belediyecilik ve İlçeleşme
Bulancak’ta 1887 yılında belediye teşkilatının kurulması, yerleşimin idari ve ekonomik ağırlığının arttığının önemli göstergelerinden biri oldu. Bulancak Belediyesi
Ardından 1928’de Bulancak nahiye adıyla Giresun kazasına bağlıydı. Asıl büyük kırılma ise 1934 yılında ilçe statüsüne kavuşmasıydı. Başlangıçta Merkez, Piraziz ve Kovanlık bucaklarını kapsayan idari yapı, daha sonra değişti; 1988’de Piraziz’in ilçe olmasıyla Bulancak’ın sınırları bugünkü yapısına yaklaştı. Bulancak Belediyesi+1
60 köyün anlamı burada ortaya çıkıyor
Bugünkü Bulancak köyleri, bu uzun idari dönüşümlerin sonucunda oluşan bir haritanın parçalarıdır. Ahmetli, Bayındır, Burunucu, Damudere, Demircili, Döngeri, İcilli, Küçüklü, Pazarsuyu, Talipli, Yalıköy, Yaslıbahçe ve Yeşilköy gibi yerleşim adlarının önemli bir bölümü, geçmişteki kırsal yerleşim düzeninin izlerini taşımaktadır. Belediyenin güncel muhtarlık kayıtları da köylerin bugün hâlâ ayrı yerel birimler olarak örgütlendiğini gösteriyor. Bulancak Belediyesi
Bugünün Bulancak’ı: Köylerden Kente Uzanan Dönüşüm
Bugün Bulancak’ın toplam nüfusu 70.397 iken merkez nüfusu 49.666’dır. Belde ve köylerde yaşayan nüfus ise 20.731 kişidir. Bulancak Belediyesi
Bu rakamlar bize önemli bir toplumsal değişimi anlatıyor: Geçmişte ekonomik ve sosyal hayatın ağırlık merkezi olan kırsal yerleşimler, bugün nüfus bakımından ilçe merkezinin gerisinde kalmış durumda.
Fakat köylerin nüfus açısından küçülmesi, tarihsel önemlerinin de küçüldüğü anlamına gelmiyor. Tam tersine, bugünkü Bulancak’ı anlamak için köylerin geçmişteki işlevlerine bakmak gerekiyor.
Geçmişten Bugüne: 60 Köy, Tek Bir Hikâye mi?
Bulancak’ın 60 köyü, basit bir idari sayıdan çok daha fazlasını ifade ediyor. 1455’teki tahrir defterlerinden 1547’deki “Bulanucak” kaydına, Akköy nahiyesinden 1887 belediyesine ve 1934’teki ilçe teşkilatına kadar her dönem bu coğrafyanın haritasını yeniden şekillendirdi. Bulancak Belediyesi+1
Bugün geriye dönüp baktığımızda şu soruyu sormak anlamlı: Bir köyün nüfusu azalırken, o köyün taşıdığı tarih de azalır mı?
Bence hayır. Bir yer adının, eski bir yolun, mezarlığın, caminin ya da tarım alanının korunması; yalnızca geçmişi muhafaza etmek değil, bugünün kimliğini anlamak anlamına da geliyor.
Çünkü Bulancak’ın tarihine baktığımızda değişmeyen tek şeyin “değişim” olduğunu görüyoruz. Yönetimler değişmiş, yerleşim merkezleri büyümüş, köylerin nüfusları farklılaşmış, sınırlar yeniden çizilmiş. Ama insanların yaşadıkları coğrafyaya bıraktıkları izler varlığını sürdürmüş.
Bugün Bulancak’ın 60 köyü var. Fakat bu 60 köyün her biri, yalnızca bugünün idari haritasında değil, yüzyıllar boyunca oluşmuş ortak hafızanın içinde de birer tarih durağıdır.