İzmir’de Bir Masa, Bir Kahve ve Bitmeyen Espriler
İzmir’de yaşıyorsan, ironik konuşma nedir sorusuna teorik bir cevap vermene gerek yoktur; zaten gündelik hayat sana her gün pratik yaptırır. Kordon’da bir kafede oturuyorum şu an. Masada kahve var, etrafta insanlar var, kafamda ise her zamanki gibi iki ayrı ses. Biri sürekli espri yap diyor, diğeri “acaba bunu niye söyledin?” diye beni sorguya çekiyor. Arkadaşlarım beni “her şeye laf sokan çocuk” olarak tanır. Haklılar. Ama işin komiği, ben o lafları söylerken içimde bambaşka hesaplar dönüyor.
İronik Konuşma Nedir? (Ama Düz Düz Değil)
İronik konuşma nedir diye soracak olursak; bir şeyi söylerken aslında tam tersini kastetmek, ama bunu yaparken kaş göz oynamadan, sanki dünyanın en normal cümlesini kuruyormuş gibi davranmaktır. Yani “harika” derken içten içe “berbat” demek. Ama bunu bağırarak değil, usulca… hatta mümkünse gülümseyerek yapmak.
Mesela dün arkadaş ortamında geçen bir sahne:
— “Toplantıya yine geç kalmışsın.”
— “Evet, zaman yönetiminde çağ atladım.”
Herkes güldü. Ben de güldüm. Ama içimdeki ses hemen devreye girdi: “Niye geç kaldın? Neyi erteledin? Hayatını da mı böyle erteliyorsun?” İşte ironik konuşma tam burada devreye giriyor. Hem gülüyorsun hem düşünüyorsun.
Espri Yapan Ben, Fazla Düşünen Ben
Arkadaş ortamında hep espri yapan biri olmanın gizli bir bedeli var. İnsanlar seni neşeli sanıyor. Oysa ben çoğu zaman ironiyi bir kalkan gibi kullanıyorum. Çünkü bazı şeyleri doğrudan söylemek zor geliyor. “Yoruldum” demek yerine, “enerjim sınırsız, sabaha kadar çalışabilirim” demek daha kolay.
İç Ses (Kısa Bir Ara)
“Bu cümle çok komik oldu.”
“Evet ama gerçekten iyi misin?”
“Şimdi bunu mu düşüneceğiz, gül geç işte.”
İronik konuşma nedir sorusunun cevabı bazen tam olarak bu iç seslerin kavgasında saklı. Dışarıdan hafif, içeriden ağır.
Gündelik Hayattan Küçük İroni Manzaraları
İzmir sıcağında otobüs bekliyorsun. Terliyorsun. Otobüs gecikmiş.
“Ne güzel, sauna parasından kurtulduk.”
Kimseyi küçümsemiyorsun, kimseye bağırmıyorsun. Ama durumun saçmalığını da görmezden gelmiyorsun. İroni burada bir mizah türü olmaktan çıkıp hayatta kalma refleksine dönüşüyor.
Ya da annenle konuşuyorsun:
— “Bu yaşa geldin, hâlâ düzenli bir hayatın yok.”
— “Evet anne, kaosla aram çok iyi.”
Gülüyor ama içten içe düşünüyorsun. Belki de ironik konuşma nedir sorusunun cevabı, insanın kendine katlanma biçimidir.
Kendimle Dalga Geçmek: En Güvenli Alan
Başkasıyla dalga geçmek risklidir. Kendinle dalga geçmek ise özgürleştirici. Ben bunu sık yapıyorum. Mesela:
“Ben çok rahat bir insanım, her şeyi son dakikada düşünürüm.”
Bunu söylerken gülüyorum ama biliyorum ki beynim geceleri hiç susmuyor. İroni burada hem itiraf hem kaçış. Okuyan ya da dinleyen kişi de kendinden bir şey buluyor. Çünkü kim tamamen düz, kim tamamen ciddi ki?
İronik Konuşma Nedir ve Neden Bu Kadar Seviliyor?
Çünkü ironik konuşma, kimseyi parmakla göstermeden gerçeği işaret ediyor. Mizahi, yaratıcı ve hafif. Ama aynı zamanda düşündürücü. İnsanları küçümsemeden, “bak bu da böyle bir şey” demenin yolu.
İroni kullanan biri genelde zeki görünür derler. Bence mesele zeka değil; farkındalık. Durumun tuhaflığını görmek ve onu gülerek ifade edebilmek.
Son Bir Cümle (Tabii ki İronik)
İronik konuşma nedir diye uzun uzun anlattım ama hâlâ tam emin değilim. Belki de ben sadece çok konuşup, az sustuğum için her şeyi espriyle geçiştiriyorumdur. Ya da tam tersi… fazlasıyla düşünüp, ciddiyeti mizahın arkasına saklıyorumdur.
Ama şundan eminim: İzmir’de bir masada oturup kahve içerken, arkadaşlarım gülerken ve ben içimden bin şey geçirirken, ironik konuşma benim dilim oldu. Hem güldüren hem düşündüren, hem hafif hem derin.
Eğer sen de bazen “ne dediğim belli ama ne hissettiğim değil” diyorsan, hoş geldin. Muhtemelen sen de ironik konuşuyorsun. Ve evet, bu hiç fena bir şey değil.