Evlat Erkek Mi? Toplumun Dönüşümünü Anlatan Bir Hikâye
Çocukluk yıllarımı hatırladığımda aklıma gelen ilk şeylerden biri, ailede “erkek evlat” olmanın nasıl bir anlam taşıdığıdır. Ankara’da, küçük bir mahallede büyüdüm. Herkes birbirini tanır, komşular arasında bir dayanışma vardı. Ve belki de o yıllarda farkına varamadığım bir şey vardı: Evlat erkek mi? sorusu, aslında toplumun nasıl şekillendiğini, bireylerin hayatlarını nasıl inşa ettiğini ve birer kimlik olarak nasıl var olduğumuzu gösteren bir soruydu.
Erkek çocuk olarak doğmak, çoğu zaman dışarıdan bakıldığında sadece biyolojik bir fark gibi görünür. Fakat, büyüdükçe, “erkek evlat” olmanın bir dizi sosyal rol ve beklentiyle birlikte geldiğini fark ediyorsunuz. Hem de ne kadar bunlarla savaşsanız da bazen bu rollerin altında ezilirsiniz. Bu yazıda, hem kendi gözlemlerimden hem de sosyal verilerden yola çıkarak, “Evlat erkek mi?” sorusunun derinliklerine inmek istiyorum.
Erkek Evlat Olmak: Beklentiler ve Gerçekler
Bebekken, annem hep anlatırdı; ilk kelimelerimi söylemeye başladığımda “anne” demişim. Ama sonra, “baba” diyen ilk kelimem duyulduğunda, annemin gözlerindeki değişimi görmek hâlâ aklımda. Bütün evde bir sevinç vardı, çünkü ben bir erkek evlat olarak, evin başkanı, ailenin “güçlü” üyesi olacaktım. Tüm çocukluk yıllarım boyunca babamla sürekli bu konuları konuşurduk. “Senin gibi bir erkek, her zaman başarılı olur,” derdi. O zamanlar bu cümleyi bir övgü olarak alırdım. Ama zamanla, bu cümlelerin üzerimde oluşturduğu baskıyı da fark etmeye başladım.
Toplumda erkek çocukları üzerinde büyük bir yük vardır. Her zaman güçlü, her zaman çözüm üreten ve sorumluluk alan bireyler olmamız beklenir. Bunun bir yansıması da okulda başlar. Hangi oyunu oynayacağınız, hangi işlere kalkışacağınız, hatta hangi meslekleri seçeceğinizin bile altında bu toplumsal beklentiler yatar. Ama, sonuçta ben de insanım. Ve bazen, “Evlat erkek mi?” sorusunun altında yatan sorular, daha da derinleşir: Benim görevim gerçekten “güçlü” olmak mı? Ya da sadece olabildiğim gibi biri olmak?
Evlat Erkek Mi? Verilere Dayalı Bir Değerlendirme
İstatistiklere göz attığınızda, Türkiye’de erkek çocukların toplumdaki rollerinin ne kadar baskın olduğunu görmek çok zor değil. 2021’de Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yapılan bir araştırma, erkek çocuklarının daha çok teknik alanlara yöneldiğini, kız çocuklarının ise eğitim ve sağlık gibi daha çok “bakım” gerektiren mesleklere eğilim gösterdiğini ortaya koymuştu. Bu sadece bir örnek; toplumda cinsiyet rollerinin şekillendirilmesi çocukluk yaşlarındayken başlıyor ve yıllar içinde bu rollerin daha da katılaştığını görebiliyoruz.
Ama belki de, “Evlat erkek mi?” sorusunun cevabı, sadece toplumdaki bu verilerle açıklanamaz. Veriler, sadece geniş bir tablonun resmini çizer. İnsanların yaşadıkları, hissettikleri ve deneyimledikleri ise çok daha farklıdır.
İş Hayatımda Erkek Olmanın Etkisi
Üniversiteyi ekonomi bölümünde okudum ve iş hayatına atıldığımda da birçok farklı sektör deneyimim oldu. Ancak, hiç unutamayacağım bir anı, ilk iş görüşmeme gittiğimde yaşadım. Çalıştığım ofisteki ilk hafta, şirketin müdürü bana sürekli “Evlat, erkek gibi düşün!” tarzında uyarılar yapıyordu. Bu öneri, bir yandan bana ilginç gelse de bir diğer yandan da çok hoşuma gitmiyordu. Çünkü kendimi o an sadece erkek olmakla değil, düşüncelerimle var etmek istiyordum. Ama iş dünyasında “erkek evlat” olmanın getirdiği bir tür “savaşçı” tavrı da vardı. Bu deneyim, erkek evlat olmanın sadece evde değil, iş hayatında da nasıl bir etki yaratabileceğini fark ettirdi.
Bir diğer gözlemlerimden biri de toplumdaki erkeklerin başarıya daha fazla değer verilmesiydi. Bunu en çok da işyerinde gördüm. Bir erkek olarak “başarılı” görünmek, daha çok işte kalıcı olmanızı, terfi etmenizi ve saygı görmenizi sağlıyor. Ancak kadın çalışanlar ise çoğu zaman daha fazla çaba gösteriyor olsalar da, aynı şekilde takdir edilmiyordu. Toplumsal olarak evlat erkek mi? sorusu sadece evde değil, iş dünyasında da erkeklerin güçlü ve başarı odaklı olmalarına baskı yapıyordu.
Komşu Mahalleden Bir Kadın: Evlat Erkek Mi?
Komşu mahallede, çocukluk arkadaşım Ayşe vardı. Ayşe’nin babası, evlatlarının çoğuna aynı şekilde yaklaşırken, Ayşe’ye daha fazla özen gösteriyor, sürekli ona “Bu kadar konuşma, sus biraz” derdi. Herkes Ayşe’nin durumuna üzülürdü. Ancak Ayşe’nin içindeki gücü, bu baskılar sayesinde fark etmesi de çok ilginçti. O, her şeye rağmen sosyal normlara karşı duruyor ve eğitimini tamamlamıştı. Sonunda kendi işini kurmuş ve başarılı bir girişimci olmuştu.
Ayşe’nin hayatı, aslında bir anlamda “erkek evlat” olmadan da başarılı olunabileceğini gösteriyordu. Çünkü toplum, kadın ya da erkek olsanız da eğer öyle isterseniz güçlü olabileceğinizi size dayatıyor. Toplumun size biçtiği rolü kabul etmek ya da reddetmek, hayatınızı nasıl şekillendireceğinizin en büyük belirleyicisi. Kısacası, “Evlat erkek mi?” sorusu, bazen sadece bir kelimeden ibaret olmaktan çıkıyor ve gerçek bir kimlik sorununa dönüşüyordu.
Sonuç: Erkek Evlat Olmanın Getirdiği Toplumsal Sorunlar
Sonuçta, “Evlat erkek mi?” sorusu basit bir cinsiyet ayrımından daha derin bir meseleye işaret ediyor. Erkek çocuklarının genellikle toplumun güç, başarı ve sorumluluk gibi değerleriyle büyütülmesi, onların gerçek potansiyellerini bulmalarını engelleyebilir. Aynı şekilde, erkeklerin duygusal, ruhsal ve kişisel gelişimlerinin de göz ardı edilmesine neden olur.
Toplumda cinsiyet rollerinin daha esnek hale gelmesi, erkeklerin sadece “erkek” olmadan, duygusal ve bireysel yönleriyle de kabul edilmesini sağlayacaktır. Evlat erkek mi? sorusu, aslında daha çok bir anlam arayışına dönüşmeli: Toplum ne kadar bizlere belirli rolleri dayatsa da, bizler her zaman kim olduğumuzu ve ne olmak istediğimizi seçme özgürlüğüne sahibiz.