“Aşağı Tükürsen Sakal” Ne Demek? Farklı Bir Bakış Açısı
Konya’da, bozkırın ortasında, 26 yaşında bir mühendis ve sosyal bilimlere meraklı bir gencim. Kafamda sürekli tartışmalar oluyor; bir yanda analitik bakış açım, diğer yanda insani duygularım birbirine karşı duruyor. Bugün sizlere, halk arasında sıkça kullanılan bir deyimi – “aşağı tükürsen sakal, yukarı tükürsen bıyık” – farklı perspektiflerden değerlendireceğim. Deyimin ne anlama geldiğini anlamak için hem mantıklı, hem de duygusal bakış açılarını ele alacağım.
İçimdeki mühendis, olaya daha çok mantıklı ve sistematik bir yaklaşım getirirken, içimdeki insan tarafı duygusal ve toplumsal bağlamda ne ifade ettiğini sorguluyor. Hadi başlayalım!
1. İçimdeki Mühendis: “Mantık ve Çelişki”
İçimdeki mühendis, deyimi hemen anlamaya çalışıyor. “Aşağı tükürsen sakal, yukarı tükürsen bıyık” demek, aslında bir çözüm arayışında olsan da her iki seçenek de birbirini çelişen bir durumu temsil ediyor. Matematiksel olarak bakıldığında, seçenekler birbirini dışlayan iki durumda sıkışmak gibidir.
Mesela, mühendislikte sıkça karşılaştığımız bir problem vardır: Optimizasyon problemleri. İki farklı çözüm yolu arasında kalırsınız. Birini seçerseniz, diğerini kaybedersiniz. Aynı şekilde, bu deyim de “ne yaparsanız yapın, kazançlı çıkamazsınız” hissiyatını uyandırır. Eğer bir tarafı tercih ediyorsanız, diğer taraf zarar görecektir. Yani, her durumda bir kayıp vardır.
İçimdeki mühendis şöyle diyor: “Buradaki kritik nokta, iki olasılık arasında sıkışmak ve her iki durumda da bir şeyin kaybolması. Şayet bir çözüm varsa, bu her iki tarafı da dengelemek olurdu.”
Ama gerçek hayatta bu tür çelişkiler çözülür mü? Genellikle, biri seçildiğinde diğeri kaybolur, değil mi? Örneğin, bir ürünün tasarımında iki farklı kaliteyi aynı anda elde edememek gibi… Biraz “bilimsel” konuştuğumda, bu deyimin mantık çerçevesinde oldukça doğru olduğunu kabul etmek zorundayım.
2. İçimdeki İnsan: “Duygusal ve Toplumsal Bir Yansıma”
Ancak içimdeki insan tarafı, bu deyimin derinliklerine inmeye çalışıyor. Çünkü bu deyim sadece bir çelişkiden ibaret değil. Bu deyim, aslında toplumsal bir gerilim ve duygusal bir çelişkiyi de ifade eder.
Mesela, toplumda bazen bir tarafı seçmek zorunda kalırsınız, ama bu seçim sadece sizin için değil, çevreniz için de önemli sonuçlar doğurur. “Aşağı tükürsen sakal, yukarı tükürsen bıyık” ifadesi, toplumsal baskıları ve insan ilişkilerindeki zor durumları da anlatıyor olabilir. Bir anlamda, ne kadar dikkatli olsanız da, her kararınız başkaları tarafından izlenir ve her iki durumda da bir takım eleştirilerle karşılaşırsınız. İnsan psikolojisinde bu durum, tercih yapmanın getirdiği yükü anlatır.
Duygusal bakış açısına göre bu deyim, insanın seçim yaparken yaşadığı içsel sıkıntıyı ve iki kötü seçenek arasında sıkışmasını simgeler. Hangi yolu seçerseniz seçin, sonunda bir bedel ödeyeceksiniz. İçimdeki insan şöyle hissediyor: “Bazen hayat, kesin çözüm sunmadığı için bu tip çıkmazlar yaratıyor. Seçiminiz sizi bir şekilde zorlayacak ve bazen bu tür çelişkiler insanın ruhunu yorar.”
3. Toplumsal Yansıma: “Bireysel ve Kolektif Çatışma”
Bu deyimin bir başka anlamı da toplumsal çatışmalarla ilgilidir. İnsanlar arasında sürekli bir denge kurma çabası vardır; bu da çoğu zaman çelişkili seçimler yapmamıza neden olur. Aşağı tükürmek, birinin güvenini kaybetmek demekken, yukarı tükürmek de başka birinin tepkisini çekmek demektir. Burada birey, iki farklı toplumsal grubun arasında kalmış olabilir. Bu durum ise bir grup için hoşnut edici, diğer grup içinse tamamen rahatsız edici olabilir.
Bu bakış açısına göre, deyimin toplumdaki çift standartlar ve bireylerin bu standartlar arasında sıkışmalarını yansıttığını söyleyebiliriz. Herkesin beklentileri farklıdır ve bazen her iki tarafa da yaranmak imkansızdır.
4. Sonuç: Seçimlerin Zorlukları
Peki, “aşağı tükürsen sakal, yukarı tükürsen bıyık” deyimini sonuç olarak nasıl yorumlayabiliriz? İçimdeki mühendis, sürekli mantıklı çözüm arayışında olsa da, bu deyim her zaman bir çelişkidir. Bir çözüm yolu olsa da, diğeri kaybolur. İçimdeki insan ise daha duygusal bir açıdan bakarak, bu çelişkilerin insanlar üzerinde ciddi bir içsel yük oluşturduğunu ve hayatın çoğu zaman bu tür çıkmazlarla dolu olduğunu vurguluyor.
Sonuç olarak, bu deyim sadece bir çıkmazı değil, insan psikolojisinin ve toplumsal baskıların zengin bir yansımasıdır. Her iki seçeneği de değerlendiren bir kişi, aslında kendi içsel çatışmalarını, toplumsal yargıları ve kişisel sorumluluklarını anlamaya çalışıyor olabilir.
Hayat belki de bu çıkmazlarda, doğruyu bulmanın zor olduğu ama yine de bir seçim yapmak zorunda kalacağımız bir yolculuk. Hem mühendis, hem de insan bakış açısının birleştiği bir yerde, bu deyimi anlamak, sadece bir dil oyunu değil, aynı zamanda yaşadığımız dünyadaki karmaşayı anlamaya çalışmaktır.